To lista rzeczy, które sprawdziliśmy w badaniach, zanim zaczęliśmy o nich mówić. Z częścią z nich pracujemy na co dzień, ale żadna pozycja na tej liście nie jest obietnicą wyleczenia. Przy każdej piszemy, ile te badania ważą.
Mówimy, że nie spotykamy się z jednostką chorobową, tylko z człowiekiem. Podtrzymujemy to. Ale zdanie „opieramy się na badaniach” jest warte tyle co nic, dopóki nie widać, na jakich.
Więc pokazujemy. Niżej są sytuacje, z którymi ludzie do nas trafiają, a przy nich to, co o nich wiadomo: kto sprawdzał, na ilu osobach i jak duża wyszła różnica. Nazwy medyczne zostawiliśmy drobnym drukiem. W gabinecie zaczynamy od tego, co sam opowiadasz. Diagnozy od lekarza czytamy uważnie, tylko nie zaczynamy od nich rozmowy.
Najpierw idą wskazania, przy których stoją wytyczne kliniczne. Powstają po przejrzeniu całości badań przez niezależne instytucje, więc znaczą więcej niż setka pojedynczych doniesień. Dalej te, przy których wytycznych jeszcze nie ma, ale są duże badania z uczciwą kontrolą.
Jak wygląda sama wizyta, od wywiadu przez puls po igłę, opisaliśmy przy akupunkturze w Krakowie. Ta strona jest o czym innym: o tym, ile te badania ważą.
Nie powołujemy się na listę wskazań z raportu WHO z 2002 roku, którą znajdziesz na wielu stronach gabinetów akupunktury. To zestawienie doniesień opublikowanych do 1998 roku, sporządzone przed powstaniem współczesnych standardów oceny dowodów.
Przegląd Cochrane z 2016 roku zebrał dwa osobne porównania. Trzymamy je osobno, bo pochodzą z innych badań i zestawianie ich w jednym rzędzie zawyżałoby różnicę. Jakość dowodów w obu oceniono jako umiarkowaną.
W czterech badaniach z zabiegiem udawanym, spośród siedmiu w tym przeglądzie, poprawę o połowę zgłosiło 51 osób na sto po akupunkturze i 43 na sto po zabiegu udawanym. W dwóch dużych badaniach, gdzie porównywano akupunkturę ze zwykłą opieką, było to 48 na sto wobec 17 na sto. Czyli sporo z tego efektu bierze się z przyjścia, położenia się i godziny uwagi. Ale nie wszystko.
Brytyjski instytut NICE wskazuje, że w zapobieganiu można rozważyć kurs do 10 sesji w ciągu 5 do 8 tygodni. Rekomendacja potwierdzona w aktualizacji z czerwca 2025 roku.
NICE CG150 · Cochrane CD007587
Cochrane 2016. NICE umieszcza akupunkturę wśród opcji zapobiegania migrenie epizodycznej, w wersji wytycznych z 2025 roku po wcześniejszym wykorzystaniu leków pierwszego rzutu.
Tu też są dwa osobne porównania i trzymamy je osobno. W piętnastu badaniach z zabiegiem udawanym o połowę mniej napadów miało 50 osób na sto po akupunkturze i 41 na sto po zabiegu udawanym. W czterech badaniach porównujących ze zwykłą opieką było to 41 na sto wobec 17 na sto. Jakość dowodów w obu oceniono jako umiarkowaną.
W porównaniu z lekami zapobiegawczymi uczestnicy rzadziej zgłaszali działania niepożądane i rzadziej z ich powodu przerywali leczenie. Same działania niepożądane są tu drobne, wypisujemy je niżej.
NICE CG150 · Cochrane CD001218
Badanie z 2021 roku w Annals of Internal Medicine, 440 mężczyzn, z zabiegiem udawanym jako punktem odniesienia. Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Urologicznego uwzględniają akupunkturę w zespole bólowym prostaty, amerykańskie AUA z 2025 roku daje jej rekomendację warunkową.
Sześciu na dziesięciu zgłosiło poprawę spełniającą próg przyjęty w badaniu, wobec niecałych czterech na dziesięciu przy zabiegu udawanym. Ten próg oznacza najmniejszą zmianę, którą uznaje się za istotną, i tak właśnie ten wynik czytamy. Różnica jest jedną z wyraźniejszych na tej stronie i trzymała się przez pół roku po zakończeniu serii.
Wskazanie dobrze udokumentowane, a jednak niewielu o nim wspomina.
Sun i wsp., Annals of Internal Medicine 2021 · EAU · AUA 2025
Wytyczne opublikowane w BMJ w 2023 roku, oparte na metaanalizie 153 badań i 8713 osób.
„Rekomendacja warunkowa” znaczy: warto rozważyć, zwłaszcza gdy stomatolog i fizjoterapeuta zrobili już swoje, a objawy nie ustępują.
BMJ Rapid Recommendations 2023
Są za to badania z uczciwym punktem odniesienia, czyli z grupą, która dostawała zabieg udawany. Podajemy je z tą samą dokładnością co wyżej, razem z tym, jak mocne są.
Badanie z JAMA Internal Medicine z 2024 roku, 216 osób, 10 sesji w 4 tygodnie.
Ból mierzono skalą VAS. To odcinek długości 100 milimetrów, na którym pacjent sam zaznacza swój ból: zero to brak bólu, sto to ból nie do wytrzymania. Po czterech tygodniach wynik spadł o 31 milimetrów po akupunkturze i o 15 po zabiegu udawanym, czyli różnica między grupami wyniosła 16 milimetrów. Dla porównania: za zmianę, którą jedna osoba zauważa u siebie, przyjmuje się zwykle 10 do 20 milimetrów. To nie jest ta sama miara co różnica między grupami, więc traktujemy ją wyłącznie jako punkt odniesienia. Przewaga utrzymała się przez rok obserwacji, choć z czasem zmalała.
Tu i wsp., JAMA Internal Medicine 2024
Przegląd Cochrane objął pięć badań i 277 kobiet, ale porównanie z zabiegiem udawanym opiera się na mniejszej części z nich. Wskazuje, że akupunktura i akupresura mogą łagodzić fizyczne i psychiczne objawy PMS.
Jakość tych dowodów oceniono jako niską do bardzo niskiej, głównie z powodu małej liczby uczestniczek i kłopotów z zaślepieniem. Ostrożne „mogą łagodzić” bierze się właśnie stąd, a nie z ogólnej ostrożności Cochrane. To najsłabiej udokumentowana pozycja na tej liście i tak ją traktujemy.
Armour i wsp., Cochrane CD005290, 2018
Randomizowane badanie z Fertility and Sterility z 2023 roku, 106 kobiet, z prawdziwym zabiegiem udawanym w grupie porównawczej. Zabiegi prowadzono przez dwanaście tygodni, zaczynając na tydzień przed spodziewaną miesiączką.
Ból miesiączkowy słabł wyraźniej niż po zabiegu udawanym i trwał krócej, ale przewaga zatarła się pół roku od początku badania. Na ból poza miesiączką i przy współżyciu wpływu nie stwierdzono. Endometriozę rozpoznaje i leczy lekarz. Akupunktura idzie obok tego leczenia, nie zamiast niego.
„Efficacy of acupuncture for endometriosis-associated pain”, Fertility and Sterility 2023
Zamiast porównywać gotowe wyniki badań, autorzy zebrali surowe dane każdego uczestnika z 39 badań, razem 20 827 osób. Chodziło o cztery rodzaje bólu przewlekłego: krzyża i karku, barku, stawów w chorobie zwyrodnieniowej oraz głowy. Akupunkturę porównywano z zabiegiem udawanym i z opieką bez akupunktury.
Akupunktura wypadła lepiej od obu tych grup, ale warto wiedzieć, o ile. Wobec zabiegu udawanego różnica wyniosła około 0,2 odchylenia standardowego, wobec grupy bez akupunktury około 0,5. Pierwsza z tych liczb to efekt, który w statystyce nazywa się małym, druga umiarkowanym. Po ludzku: większość tego, co ludzie czują po serii, bierze się z przyjścia i położenia się, a to, co zostaje na same igły, jest realne, ale niewielkie.
Osobna rzecz to trwałość. Rok po zakończeniu serii z przewagi nad grupami porównawczymi zostawało około 85 procent, czyli efekt nie kończy się razem z ostatnim zabiegiem.
Osobno warto wiedzieć, że przy przewlekłym bólu pierwotnym, czyli takim, pod którym nie znaleziono innej choroby, brytyjski NICE zaleca rozważenie jednego kursu akupunktury u osób powyżej szesnastego roku życia. Z twardym ograniczeniem: do pięciu godzin czasu terapeuty łącznie. U nas to są mniej więcej cztery wizyty.
Vickers i wsp., Journal of Pain 2018 · NICE NG193, rekomendacja 1.2.8
Badanie z 2016 roku, 1075 osób, 28 sesji w ciągu ośmiu tygodni, z zabiegiem udawanym w grupie porównawczej.
Tygodniowa liczba pełnych wypróżnień wzrosła o 1,76 w grupie elektroakupunktury i o 0,87 w grupie z zabiegiem udawanym. Różnica to niecałe jedno wypróżnienie tygodniowo więcej. Brzmi skromnie i jest skromne, ale utrzymało się po zakończeniu serii. Jeśli zaparcie trwa mimo zmiany diety, najpierw warto wykluczyć przyczyny, które wymagają leczenia, i to jest rozmowa z lekarzem, nie z nami.
Obszar świeży, badania dopiero się gromadzą. Piszemy o nim, bo dolegliwość bywa uciążliwa i ciągnie się miesiącami.
Annals of Internal Medicine 2016
Badanie opublikowane w JAMA w 2017 roku, 504 kobiety, 18 sesji w ciągu 6 tygodni. W grupie porównawczej użyto igieł, które nie przebijają skóry. Ilość moczu mierzono wagą wkładki: po sześciu tygodniach ubyło średnio 9,9 grama w grupie z elektroakupunkturą i 2,6 grama w grupie porównawczej.
Pierwszym wyborem przy tej dolegliwości jest trening mięśni dna miednicy i NICE zaleca prowadzić go pod okiem specjalisty przez co najmniej trzy miesiące. Akupunktura tego nie zastępuje. W badaniu porównywano ją z zabiegiem udawanym, więc nikt nie sprawdził, czy wypada lepiej od treningu. W gabinecie pracujemy obok tego treningu. Jeśli jeszcze go nie zaczęłaś, zacznij od niego.
JAMA 2017 · NICE NG123
Przeglądy Cochrane konsekwentnie wskazują, że działania niepożądane po akupunkturze zdarzają się mniej więcej tak samo często jak po zabiegu udawanym i rzadko bywają powodem przerwania leczenia. Same przeglądy nie oceniają ich ciężkości. To, co widujemy w gabinecie, to siniak, drobne krwawienie, ból w miejscu wkłucia, rzadziej zasłabnięcie.
Dlatego pracujemy wyłącznie na igłach jednorazowych, otwieramy opakowanie przy Tobie i przed pierwszym zabiegiem pytamy o przeciwwskazania.
Cochrane CD007587 i CD001218, dane o działaniach niepożądanych
Przy masażu obraz wygląda inaczej. Trudno zaślepić dotyk, więc badań z uczciwym punktem odniesienia jest mało i żadnej liczby tu nie podamy.
To, co możemy powiedzieć konkretnie, dotyczy metody. Masaż shiatsu i terapia powięziowa mają określony przebieg, Weronika uczyła się ich na certyfikowanych kursach, a prowadzi je tempem Twojego ciała, nie protokołem z cennika.
Wiadomo natomiast sporo o samej fizjologii dotyku. Powięź, czyli błona otaczająca mięśnie i narządy, jest gęsto unerwiona i ma własne zakończenia czuciowe, więc praca na niej jest odczuwana. Osobne odkrycie dotyczy tempa. Powolny, lekki dotyk pobudza odrębny rodzaj włókien nerwowych, opisanych jako włókna CT. Prowadzą one sygnał do wyspy, czyli obszaru mózgu zajmującego się stanem ciała, obok drogi do kory czuciowej, która ustala, gdzie dokładnie coś nas dotknęło. Ciekawostka, która to unaocznia: włókien CT praktycznie nie ma w skórze dłoni, są w skórze owłosionej. To dlatego powolny dotyk odbiera się zupełnie inaczej niż szybki.
To są badania nad fizjologią, nie nad skutecznością masażu. Mówią, dlaczego tempo i uważność dłoni mają znaczenie. Nie mówią, że godzina na leżance rozwiąże Twój problem, i nie będziemy tego twierdzić.
Reszta jest kwestią uwagi: godziny, w której nikt Cię nie pogania, i dłoni, które sprawdzają, gdzie napięcie faktycznie siedzi. Tego się nie mierzy w badaniach, więc mówimy o tym wprost jako o naszym wyborze.
Tu też są badania i wypadają dobrze.
Przegląd z 2025 roku zebrał szesnaście badań randomizowanych nad bólem przy endometriozie. Drugi, dziewięć badań i 640 kobiet, dotyczył mięśniaków macicy. W obu połączenie akupunktury z ziołami chińskimi wypadło lepiej niż same zioła.
Trzeba przy tym powiedzieć, w którą stronę to działa. W obu przeglądach grupą odniesienia były zioła, a dokładano do nich akupunkturę. Pokazują więc, ile dokłada igła do ziół, a nie ile dokładają zioła do igły. Tego drugiego nikt nie sprawdził.
Autorzy obu przeglądów zaznaczają, że to wyniki wstępne i że przydałyby się większe badania. Podajemy to za nimi, bo tak stoi w źródle, i tak samo podalibyśmy każde inne zastrzeżenie autorów.
Dlatego o samych ziołach mówimy ostrożnie: sięgamy po nie, żeby coś działo się także między wizytami, i dokładnie tak to przedstawiamy, bez powoływania się na dowody.
Osobno grzyby adaptogenne. Tu nie mamy takich przeglądów i nie będziemy udawać, że jest inaczej. To jest też jedyne miejsce, w którym mamy własny interes: Jakub współpracuje z Aloha Fungi i piszemy o tym otwarcie, zanim usłyszysz jakąkolwiek rekomendację.
Przegląd systematyczny 16 badań randomizowanych, 2025, PMC12571871 · przegląd 9 badań, 640 kobiet, PubMed 39640285
Napisz. Podeślemy źródło i powiemy, co z niego wynika, a co nie.
Jakub · akupunktura ·
+48 882 560 191 ·
WhatsApp
Weronika · masaż ·
+48 533 223 709 ·
WhatsApp
Galicyjska 3C/3
31-586 Kraków
Ta strona odzwierciedla stan wiedzy na sierpień 2026. Jeśli coś się zmieni, zmienimy i to.
